W dzielnicy miasta Meksyk - Tlatelolco, na placu zwanym Placem Trzech Kultur znajduje się pomnik poświęcony pamięci ofiar masowego rozlewu krwi, do którego doszło po zachodzie słońca w dniu 2 października 1968 roku. W tym czasie studenci zbuntowali się przeciwko dyktaturze władzy. Bunt nasilał się, aby go upublicznić w związku z organizacją Igrzysk Olimpijskich rozpoczynających się 12 października 1968 roku. Na 10 dni przed rozpoczęciem olimpiady, w historycznym miejscu gdzie Herman Cortes podbił wodza Azteków Cuauhtemoca Meksyk znalazł się u progu stanu wyjątkowego. Wszystko zaczęło się od lipca 1968 roku kiedy dochodzi do fali protestów młodych ludzi głównie studentów Narodowego Uniwersytetu Meksykańskiego – UNAM "Universidad Nacional Autónoma de México". Ma to związek z trudną sytuacją w Meksyku, spowodowaną dyktaturą rządu, którego ówczesnym prezydentem był Gustavo Diaz Ordaz, a ministrem spraw wewnętrznych Luis Echeverría Álvarez. Strajkujący opozycjoniści wyrażają protest przeciwko bezwzględnej dyktaturze rządu w duchu kłamstwa i brutalności, a domagają się sprawiedliwości, wolności, reform i demokratyzacji państwa. Tego rodzaju dojrzałość polityczna była dla Partii Rewolucyjno-Instytucjonalnej - PRI tak niebezpieczna, że rząd zdecydował o użyciu wobec demonstrantów broni palnej, wprowadzeniu wojska i postanowił brutalnie spacyfikować zamieszki i niepokoje społeczne. Rozgoryczona kilkutysięczna rzesza nieuzbrojonych studentów nie była przygotowana na starcie z uzbrojonymi meksykańskimi siłami rządowymi. Zgromadzona przed placem Tlatelolco pięcio tysięczna armia żołnierzy otacza plac, otwiera ogień do grupy protestujących i dokonuje tam najbardziej krwawej masakry, nie licząc się z życiem ludzkim, krwawo stłumiły zarówno demonstrantów jak i przypadkowych uczestników manifestacji. Państwowe media ogłosiły iż grupa terrorystów otworzyła ogień do żołnierzy, wojsko musiało się bronić. Winą obarczono studentów. Mimo tego Olimpiada rozpoczęła się według planu, a prezydent Gustavo Diaz Ordaz uroczyście rozpoczął Olimpiadę puszczając w niebo gołąbki pokoju, aby pokazać pokojowe i nowoczesne państwo, kiedy to w tym samym czasie popełniano zbrodnie na idealistach zwanych wrogami ojczyzny.
O krwawej masakrze na Placu Tlatelolco można dowiedzieć się z relacji uczestników manifestacji opisanych w książce Eleny Poniatowskiej „La Noche de Tlatelolco”, której wydarzenia określane są często „Noc Tlatelolco”.

Według oficjalnych danych, w pazdzierniku 1968. na placu Tlatelolco zginęło 20 osób, a 76 zostało rannych. Prawdziwa liczba ofiar  to ok. 325 zabitych i 2000 rannych. Prawdziwej wersji wydarzeń na placu Tlatelolco dokładnie nigdy nie wyjaśniono i nie podano rzeczywistej liczby zabitych. Smutne jest to ,że oczy calego świata byly wtedy zwrócone na Meksyk, to media nie uczynily wiele, aby zapobiec czy poinformaowac opinię światową o tragedii setek młodych ludzi.
Rok 1968 był końcem złudzeń dotyczących rządów PRI i „dyktatury doskonałej”, doszło do zmiany społeczeństwa, narodzin nowego pokolenia i rozwoju Meksyku. Demokratyczne wybory, w których PRI doświadczyła porażki i ograniczenia władzy jednej partii odbyły się dopiero w 2000 roku, których początkiem była „Noc Tlatelolco”. Dzis w każdą rocznicę tych jakże tragicznych wydarzeń, ludzie pamiętający o nich, ustawiają tymczasowe tablice mające upamiętnić nazwiska wszystkich zabitych, zapalają znicze i świece, na meksykańskim placu „plac Tian'anmen”. Dziś dla nas Plac Trzech Kultur, poza tragicznymi wydarzeniami 1968 roku, jest symbolem walki hiszpanskiego najeźdźcy z rodowitymi mieszkańcami tej ziemi, symbolem okresu panowania Hiszpanów w Meksyku, (Kosciół Sw. Jakuba), a nawet symbolem współczesnej kultury którego przedstawicielem ma być nieco przestarzały niegdyś budynek meksykańskiego MSZ , dziś przeżywający drugą młodość w rękach UNAM-u.
(Andrzej Nitecki)